Ο άγνωστος φοιτητής που παράλλαξε στους τοίχους του χημείου το γνωστό σύνθημα «Εμπρός στον δρόμο που χάραξε ο Νοέμβρης» με τρόπο καταλυτικό και σαρκαστικό, ίσως και να είχε πλήρη επίγνωση των ορίων του συμβολικού λόγου. Αμέσως θα αναρωτηθεί κάποιος αντιδραστικός: «Μα έχει όρια ο λόγος; Κι επιπλέον είναι κάτι άλλο εκτός από συμβολικός;» Ερωτήματα ρητορικά που θα παραμείνουν αναπάντητα, αν όμως πρέπει να απαντηθούν αυτό θα γίνει αναπόφευκτα δια λόγου. Επομένως με τρόπο συμβολικό. Διότι η γλώσσα αποτελεί επίκτητη ικανότητα που ωστόσο εντάσσεται μέσα στα πλαίσια πληθώρας κοινωνικών συμβάσεων. Εξ ορισμού δε μπορεί να επιτελέσει παρά μόνο μια συμβολική λειτουργία. Εν τέλει πρέπει να διαχωριστεί η παραγωγή του λόγου από τη χρήση της, όπως θα οφείλαμε να πράττουμε με όλα σχεδόν τα πράγματα.
Φτάνουμε πάντα στο σημείο να συγχέουμε ιδέες και θεωρίες με το πραγματικό. Την πραγματικότητα, που αν υπάρχει, υπάρχει έξω από τον λόγο και επειδή ακριβώς δεν είναι λόγος ούτως ώστε να υπόκειται σε ανθρώπινες συμβάσεις. Αυτό που πρέπει να γίνει κατανοητό είναι η διάκριση και των προσεγγίσεων που ανελέητα εξισώνονται μαζί του. Είναι φύσει αδύνατο να υπάρξει ουσιαστική ταύτιση στη συγκεκριμένη περίπτωση. Συνιστά επιτακτική αναγκαιότητα να αντιληφθούμε το επιτελεστικό-διαπιστωτικό επίπεδο της γλώσσας, ιδωμένο όμως μόνο μέσα από το πρίσμα ενός κατασκευασμένου ερμηνευτικού μοντέλου.
Μη ξεχνάμε τη ρήση του Μισέλ Φουκώ ότι «οι λέξεις δεν προσδιορίζουν πράγματα αλλά λέξεις». Η γλώσσα δηλαδή είναι ένα προσδιοριστικό σύστημα που μέσω της ερμηνευτικής του λειτουργίας οδηγείται σε μια ατελή διαδικασία. Τα ίδια τα σημεία παραπέμπουν αέναα στον εαυτό τους διότι δεν υπάρχει κάποια υπερβατολογική αρχή ή κάτι έξω από αυτά. Αντίθετα «υπάρχει» ένας παράλληλος κόσμος μόνο και μόνο επειδή κατασκευάζεται γλωσσικά. Πρόκειται όμως για ένα αθεμελίωτο αυτοαναφορικό σύστημα που δεν ερμηνεύει τίποτε άλλο πέραν του εαυτού του. Εντός του συστήματος αυτού δεν υπάρχει κάτι πριν τη γλώσσα με τρόπο μεταφυσικό. Αυτό το κάτι δημιουργείται μόνο και αν λεχθεί μέσα σε συγκεκριμένα πλαίσια. Στην πραγματικότητα όμως ό,τι δύναται να δειχθεί δεν δύναται να λεχθεί. Η γλώσσα επιτρέπει ένα είδος διόρασης: να βλέπουμε μέσα από την λέξη αλλά χωρίς να βλέπουμε την ίδια τη λέξη.
Η μεταστροκτουραλιστική μέθοδος του γράφοντος καθιστά σαφή την ανάγκη εξέτασης-διερεύνησης των δομών μέσα από τις οποίες αναδύονται οι έννοιες του λόγου και της γλώσσας. Ο τρόπος όμως με τον οποίο χρησιμοποιούνται εντάσσεται άλλο πεδίο ανάλυσης. Εν προκειμένω, αυτός ο «γλωσσικός δαρβινισμός» υποδηλώνει εμμέσως πλην σαφώς την αποδοχή του πραγματικά συμβολικού και τον συνακόλουθο επαναπροσδιορισμό της συμβολικής πραγματικότητας.
Δε μπορούμε σε καμία περίπτωση να αποδίδουμε στον λόγο κάτι πέραν της συμβολικής αξίας, που ω τι έκπληξη, είναι απλώς επίσης λέξεις. Μια παρόμοια αντίφαση στην οποία υποπίπτουμε συχνά είναι αυτή που χαρακτηρίζουμε μια πράξη συμβολική. Η ουσία της πράξης συνίσταται καθαρά στην ενέργεια του πράττειν. Από κει και πέρα η έννοια του συμβολικού εισάγεται και πάλι με τον λόγο. Η κάθε πράξη έχει χαρακτήρα πρακτικό και μόνο. Η νοηματοδότηση της που επιτυγχάνεται μέσω της γλώσσας της προσδίδει τον περίφημο συμβολικό χαρακτήρα. Κάτι τέτοιο όμως χωρίς τη συγκεκριμένη σύμβαση είναι έξω από τη φύση της. Η αντιστοιχία μεταξύ «συμβολικής πράξης» και «πραγματικού λόγου» είναι προφανής. Επιπλέον δυστυχώς δεν μπορούν να υπάρξουν.
Εν τέλει ότι έγραψα και διάβασες δεν θα σε βοηθήσουν σε πρακτικό επίπεδο. Δεν θα κάνουν τη ζωή σου καλύτερη. Δεν είναι ότι είμαι κυνικός. Απλώς έχω μια υπέροχη έλλειψη σεβασμού για τους πάντες και τα πάντα. Συμβολικά πάντα…
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου